Μήπως μας χρειάζεται ο κοινός νους;
του Πρωτ.π.Βασιλείου Θερμού, για το Amen.gr
Οσάκις κατά καιρούς γίνεται λόγος για το όριο ηλικίας των μητροπολιτών (που εσφαλμένα αναφέρεται ως όριο ηλικίας των αρχιερέων γενικά) η συνήθης εκκλησιαστική αντιμετώπιση βασίζεται σχεδόν αποκλειστικά σε δύο ειδών επιχειρήματα: ιστορικά και κανονικά. Η στερεότυπη αρνητική απάντηση στο αίτημα να τεθή όριο ηλικίας επικαλείται α) ότι δεν έχει υπάρξει προηγούμενο στην ιστορία της Εκκλησίας και β) ότι δεν προβλέπεται από τους κανόνες.
Έχω τη γνώμη (και πολλά άλλα μέλη της Εκκλησίας μαζί μου) ότι τα δύο αυτά κριτήρια δεν επιτρέπεται να μονοπωλούν τις εκκλησιαστικές αποφάσεις. Υπάρχουν και άλλοι δρόμοι σκέψης, πλησιέστεροι προς τον κοινό νου, ο οποίος πάντοτε αξιοποιείτο στην πορεία της Εκκλησίας και συχνά μάλιστα αποτελούσε τη βάση για στη διαμόρφωση των σχετικών κανόνων και αποφάσεων. Συγκεκριμένα, κατά τις εποχές όπου θεσπίστηκαν οι σχετικοί κανόνες και η ανάλογη πρακτική δεν είχαν εμφανισθή τα εξής φαινόμενα:
-Δεν είχε παραταθή τόσο εντυπωσιακά ο μέσος όρος ζωής. Σε εποχές όπου ο πενηντάχρονος εθεωρείτο ηλικιωμένος ήταν απολύτως εύλογο να μην υπάρχει όριο ηλικίας για τους μητροπολίτες. Σήμερα, οπότε η πρόοδος της ιατρικής κάνει συνηθισμένο το φαινόμενο να υπερβαίνουν οι άνθρωποι τα ογδόντα χρόνια ζωής, μήπως πρέπει να ξανασκεφθούμε την ευθύνη μας να αφήνουμε μια επισκοπή αιχμάλωτη των γηρατειών του μητροπολίτη, ακόμη και του καλύτερου ενδεχομένως;
-Δεν υπήρχε η έννοια της συνταξιοδότησης διότι στην πλειοψηφία τους τα επαγγέλματα ήταν χειρωνακτικά, επομένως οι φυσικές αντοχές ρύθμιζαν αυτόματα τον βαθμό απασχόλησης. Στη σημερινή κοινωνία, όπου τα περισσότερα επαγγέλματα σημαίνουν διανοητική απασχόληση, κατ’ εξοχήν δε το λειτούργημα του κληρικού, επέρχεται μεγαλύτερη (διανοητική και ψυχική) κόπωση η οποία επηρεάζει βλαπτικά τη συνέχιση του λειτουργήματος, γι’ αυτό και παύει η άσκηση του. Εμείς όμως καταφέραμε οι επικεφαλής της εκκλησιαστικής δομής, οι κατά τεκμήριο κοπιάζοντες σκληρότερα εντός της Εκκλησίας, να μην συνταξιοδοτούνται ποτέ και να εργάζονται μέχρι την επιθανάτιο κλίνη!
-Δεν παρουσίαζε η κοινωνία την πολυπλοκότητα που εμφανίζει η σημερινή, με τη συνακόλουθη δυσκολία στη διαποίμανση. Οι άνθρωποι ήταν απλούστεροι, οι ρυθμοί ζωής πιο ήσυχοι και το σώμα της Εκκλησίας περισσότερο ομοιογενές. Στην εποχή μας έχουν πολλαπλασιασθή αφάνταστα οι αποκλίσεις και αποχρώσεις των νοοτροπιών, οι επιδράσεις που ασκεί η κοινωνία στην Εκκλησία, τα ποικίλα ιδεολογικά ρεύματα, τα διεθνή και εντόπια γεγονότα, ο βαθμός ενημέρωσης των ανθρώπων κ.ο.κ. Ο σημερινός επίσκοπος (και ο κληρικός εν γένει), πέρα από την στέρεα πνευματική υποδομή που πάντοτε θα απαιτείται, οφείλει να είναι περισσότερο χαρισματική προσωπικότητα από οσο στο παρελθόν, ικανός να παρακολουθεί την κατάσταση του κόσμου, να διαβάζει πολύ και να ερμηνεύει τις εξελίξεις. Με την κατάπτωση των ψυχοσωματικών λειτουργιών που επιφέρει το γήρας, λοιπόν, αναπόφευκτα χάνεται η επαφή με τα δρώμενα (αν υπήρχε, αλλά λαμβάνουμε την καλύτερη εκδοχή), και όλα κυλούν υποτονικά. Ουσιαστική ποιμαντική δεν ασκείται ή περνά σε χέρια ακατάλληλων προσώπων δημιουργώντας καταστάσεις προβληματικές τις οποίες θα κληθή να επιλύσει ο επόμενος μητροπολίτης αργότερα.
Για τους λόγους αυτούς θεωρώ ότι απαιτείται μια συζήτηση εντός του σώματος της Εκκλησίας για τη μορφή την οποία θα λάβει μια ενδεχόμενη αντιμετώπιση του προβλήματος. Η συζήτηση αυτή δεν πρέπει να περιοριστή μόνο στο σώμα της Ιεραρχίας, δεδομένου ότι και οι λοιποί κληρικοί και λαϊκοί δικαιούνται να έχουν λόγο σχετικά με το ποιος είναι και σε ποιά κατάσταση βρίσκεται ο άνθρωπος που του ανατέθηκε να τους ποιμαίνει. Σε ενδεχόμενη θέσπιση ορίου ηλικίας φρονώ ότι θα πρέπει να δοθή η δυνατότητα στους σχολάζοντες μητροπολίτες να συνεχίσουν να αποτελούν μέλη της Ιεραρχίας με ψήφο, έτσι ώστε να επωφελείται η Εκκλησία από τη πείρα τους.
Δεν είναι δυνατό να προβάλλονται κατά τη συζήτηση αυτή επιχειρήματα περί τοποθετήσεως βοηθών επισκόπων πλησίον ενός υπέργηρου μητροπολίτη, διότι η λύση των βοηθών επισκόπων είναι εκκλησιολογικά όλως αντικανονική και απαράδεκτη, γι’ αυτό και δεν πρέπει να χρησιμοποιηθή. Μάλιστα υποβάλλω έκκληση να σταματήσει κάθε μελλοντική εκλογή βοηθών επισκόπων και να καταργηθή θεσμικά η θέση τους στον Καταστατικό Χάρτη. Προφανώς ο θεσμός τους δημιουργήθηκε σε εποχές λησμοσύνης της εκκλησιολογικής αυτοσυνειδησίας.
Επίσης είναι αδιανόητο να προβάλλονται ενστάσεις του τύπου «η Εκκλησία διαθέτει ασφαλιστικές δικλείδες διότι προβλέπεται η απαλλαγή υπέργηρου ή σοβαρά άρρωστου μητροπολίτη εκ των καθηκόντων του βάσει γνωματεύσεως πανεπιστημιακών γιατρών». Και τούτο διότι η μέχρι τώρα πείρα δείχνει ότι αποτελεί υπεκφυγή αφού ουδέποτε χρησιμοποιείται στην πράξη. Μάλιστα, σε κατ’ ιδίαν συζητήσεις μου με μητροπολίτες έχω διαπιστώσει ότι τη θεωρούν πράξη προσβλητική και ταπεινωτική. Αλλά τότε γιατί δεν την καταργούν;
Επίσης χρειάζεται να ληφθή υπ’ όψη ότι, λόγω του αυξημένου προσδόκιμου επιβίωσης, είναι μάλλον άστοχο να γίνεται σήμερα κάποιος μητροπολίτης σε νεαρή ηλικία, αφού έτσι η μητρόπολή του επιφορτίζεται με το ρίσκο μιας μακράς (ίσως και 50 ετών) ελλιπούς και αποτυχημένης διακονίας χωρίς δυνατότητα διορθώσεως, εκτός από την (απαγορευόμενη από τους κανόνες) μετάθεση την οποία φυσικά αρχίζει να επιθυμεί ο δαπανήσας πολλές δεκαετίες στον ίδιο τόπο μητροπολίτης.
Ομολογώ ότι, όταν συναντώ λαϊκούς ηλικιωμένους στους οποίους έχει επιβραδυνθή η αντίληψη, έχει εκπέσει η μνήμη, έχουν αυξηθή οι ανασφάλειες, και φυσικά έχουν παγιωθή οι αντιλήψεις και δεν προσλαμβάνουν καινούργια ερεθίσματα, τρέμω στη σκέψη τι θα έκαναν και πώς θα λειτουργούσαν αν ήσαν μητροπολίτες. Αλλά ακόμη περισσότερο με ανησυχεί το γεγονός ότι ως Εκκλησία δεν φαίνεται να λαμβάνουμε τα απαραίτητα μέτρα για να προετοιμάσουμε τον σωστό επίσκοπο, όχι του αύριο αλλά του σήμερα. Κατά την ταπεινή μου γνώμη, και μετά από όση πείρα απέκτησα από το ποιμαντικό έργο καθώς και από τη μακρά ενασχόληση με τα θέματα των κληρικών, χρειάζεται να θεσπίσουμε επειγόντως συστηματική εκπαίδευση των αγάμων κληρικών που θα κληθούν να αναλάβουν διοικητικά καθήκοντα μεσα στον σύγχρονο πολύπλοκο κόσμο. Κάτι που έχουν αντιληφθή και πράττουν όμως στελέχη οργανισμών με πολύ μικρότερες αρμοδιότητες και χαμηλότερης σημασίας. Μιλώ για εκπαίδευση που θα περιλαμβανει γνώση των δυναμικών της ομάδας, ψυχολογία της ηγεσίας, ενημέρωση για τις διεθνείς ιδεολογικές και πολιτισμικές εξελίξεις κ.π.ά.
Αν πιστεύουμε πως η Εκκλησία μας είναι ο τόπος όπου συντελούνται τα θεανθρώπινα, είναι επιτέλους καιρός να επιτελέσουμε σωστότερα τα ανθρώπινα χωρίς να βρίσκουμε άλλοθι στα θεϊκά.
0 σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου